W odróżnieniu od Twojej sytuacji z postępowania przygotowawczego, gdzie jesteś stroną z mocy samego prawa, w postępowaniu sądowym jeżeli chcesz zachować aktywną rolę musisz złożyć oświadczenie o przystąpieniu do sprawy w charakterze oskarżycielki posiłkowej (art. 54 kpk). Jeśli natomiast chcesz dochodzić roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa (art. 62 kpk). Możesz wystąpić z powództwem cywilnym.

Nie przyglądaj się biernie toczącej się sprawie. Ty najlepiej znasz swoją sytuację i możesz to wykorzystać dla szybszego i sprawiedliwszego zakończenia sprawy. Pamiętaj, że zarówno oświadczenie, jak i powództwo cywilne musisz złożyć najpóźniej do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (tzn. do czasu odczytania przez prokuratora aktu oskarżenia). Możesz złożyć je także na etapie postępowania przygotowawczego, zostaną one wówczas dołączone do akt sprawy. Występując w roli oskarżycielki posiłkowej działasz w procesie jako strona obok prokuratora (na sali sądowej zajmujesz miejsce obok niego). Staraj się, jeśli to możliwie współpracować z prokuratorem, zachęcać go do większej aktywności na sali rozpraw. Nie dziw się jednak za bardzo jeśli za każdym razem na sali pojawiać się będzie inny prokurator i będzie on mało aktywny. Z uwagi na problemy organizacyjne, rzadko się zdarza aby ten sam prokurator bywał na wszystkich rozprawach. Dbaj zatem o swoje interesy i licz na siebie.


Będąc oskarżycielką posiłkową masz wpływ na toczące się postępowanie. Składając oświadczenie o przystąpieniu do procesu nabywasz szereg praw, z których w każdej chwili możesz skorzystać. Masz m.in. prawo do:

· zadawania pytań świadkom, biegłym, oskarżonemu (art. 370)

· zgłaszania wniosków dowodowych (art. 167)

· przeglądania akt sprawy sądowej i robienia z niej odpisów, kserokopii i notatek (art. 156)

· składania wniosków o sprostowanie protokołu (art. 152)

· zabierania głosu w każdej kwestii podlegającej rozstrzygnięciu, np. w sprawie dopuszczenia dowodu (art. 367);

· wypowiadania się w sprawie kary, warunków nałożonych na sprawcę przy zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności; możesz spróbować powołując się na art. 72&1 kk wnioskować o nakazanie sprawcy opuszczenia domu lub wydania zakazu zbliżania się do ciebie na określoną odległość; możliwość ta nie wynika wprost z przepisu ale przy życzliwości sądu tak można zinterpretować zapis kodeksowy mówiący o zobowiązaniu skazanego do innego stosownego postępowania w okresie próby, jeżeli może to zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa (art. 72&1 pkt. 8 kk)

· wnioskowania o zasądzenie nawiązki od skazanego na cele społeczne (art. 47&1 kk);

· wnioskowania, jeśli doznałaś cięższych obrażeń o zasądzenie od sprawcy obowiązku naprawienia w całości lub w części szkody wyrządzonej przestępstwem albo nawiązki celem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub uszczerbek na zdrowiu (art. 46 &1 i @ kk) .

· Wystąpienia o przyznanie ci pełnomocnika z urzędu – musisz jednak wykazać, że nie stać cię na ustanowienie adwokata oraz iż jego obecność jest istotna z punktu widzenia obrony twoich uzasadnionych praw;

· wniesienia apelacji od wyroku (art. 425);


Jeżeli zdecydowałaś się wnieść powództwo cywilne, pamiętaj, że roszczenie majątkowe musi wynikać bezpośrednio z przestępstwa, np.: odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu. Wnosząc powództwo cywilne musisz zapłacić wpis (możesz wystąpić z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych). Decyzja o przyjęciu powództwa należy do sądu. Będąc powódką stajesz się stroną w postępowaniu i masz takie same prawa jak oskarżycielka posiłkowa, ale jeśli nie jesteś oskarżycielką posiłkową są one ograniczone wyłącznie do roszczeń majątkowych związanych z przestępstwem.


W przypadku, gdy przestępstwo ścigane jest z oskarżenia prywatnego sama sporządzasz i przesyłasz do sądu akt oskarżenia lub składasz ustną lub pisemną skargę na policji. Taką skargę policja zobowiązana jest przesłać wraz z zabezpieczonymi dowodami do sądu (art. 488 § 1 kpk). Niestety w przypadku prywatnego aktu oskarżenia musisz uiścić opłatę pieniężną, która obecnie wynosi 300zł. Dowód wpłaty składa się wraz z aktem oskarżenia lub dołącza do skargi przesłanej przez policję do sądu. Zgodnie z art. 624 kpk sąd może zwolnić cię w całości lub w części od zapłaty kosztów sądowych, jeżeli istnieją podstawy do uznania, że ich uiszczenie byłoby zbyt uciążliwe ze względu na sytuację rodzinną, majątkową, wysokość dochodów lub gdy przemawiają za tym względy słuszności. Wniosek o zwolnienie od kosztów powinnaś złożyć w sądzie rejonowym, w którym sprawa ma być rozpatrywana.


Wyrok i co dalej ?


W sprawach o znęcanie się nad rodziną najczęściej orzekane są kary pozbawienia wolności w zawieszeniu (ponad 90%) na okres kilku lat. Jeśli wyrok, który zapadł w sprawie uważasz za krzywdzący, możesz i powinnaś się od niego dowołać. Pamiętaj, jednak ,że możesz to zrobić tylko wówczas jeśli występowałaś jako oskarżycielka posiłkowa.


Skontaktuj się z prowadzącym twoją sprawę prokuratorem, dowiedz się jakie on ma plany. Jeśli prokuratura zapowiada apelację, może wystarczy, że dołączysz swoje stanowisko. Jeśli natomiast prokuratura nie zdecyduje się na wniesienie apelacji, a ty uważasz zapadły wyrok za niesprawiedliwy, musisz się do niej dobrze przygotować.


Powinnaś wstąpić o uzasadnienie wyroku, aby poznać argumenty sądu i móc skuteczniej im się im przeciwstawić. Pamiętaj, że chcesz wystąpić o uzasadnienie wyroku możesz to zrobić tylko w ciągu 7 dni od ogłoszenia wyroku. Sąd powinien teoretycznie w ciągu miesiąca przesłać ci uzasadnienie, ale rzadko się zdarza aby w tak krótkim okresie udało się otrzymać uzasadnienie. Potem masz miesiąc na napisanie apelacji.


Zapoznaj się aktami sprawy i zebranym chcesz sprawie materiałem dowodowym. Napisanie apelacji może okazać się zbyt trudne dla ciebie. Zastanów się czy nie skorzystać przy pisaniu apelacji z pomocy pełnomocnika lub prawnika pracującego w organizacji gdzie świadczona jest pomoc prawna. Jeśli nie miałaś pełnomocnika w trakcie rozprawy, możesz również wystąpić do sądu o przyznanie ci adwokata z urzędu w celu napisania apelacji.


Jeśli wyrok się uprawomocni i np. w stosunku do sprawcy zostanie utrzymana kara pozbawienia wolności w zawieszeniu, nie zapominaj o nałożonych na niego warunkach zawieszenia ( np. poddanie się leczeniu antyalkoholowemu, może zakaz zbliżania się lub nakaz opuszczenia domu) oraz nadzorze kuratorskim nad wykonywaniem zawieszonej kary pozbawienia wolności oraz orzeczonych warunków.?, Współpracuj z kuratorem, domagaj się od niego aby rzetelnie wykonywał swoje obowiązki i reagował na każde naruszenie przez sprawcę warunków zawieszenia. Kara pozbawienia wolności może zostać odwieszona kiedy skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności gdy ponownie popełni przestępstwo. Jeśli zatem pomimo wyroku skazującego sprawca dalej stosuje wobec ciebie przemoc, zgłaszaj każdy akt przemocy, informuj o tym kuratora i dzielnicowego. Domagaj się aby kurator wystąpił do sadu z wnioskiem o odwieszenie wykonania kary pozbawienia wolności(art. 75 &2 kk). Składaj również kolejne zawiadomienia o przestępstwie. Powinnaś wiedzieć, że w wypadku orzeczenia kolejnej kary pozbawienia wolności za podobne przestępstwo sąd jest zobowiązany do odwieszenia uprzednio orzeczonej kary pozbawienia wolności (art. 75 &1 kk ). Pamiętaj jednak, że odwieszenie wykonania kary pozbawienia wolności nie może nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

Wersja do druku