Policja ma narzucony ustawowo obowiązek ochrony ofiar przemocy. Warto znać swoje prawa podczas interwencji policyjnej i w czasie późniejszej współpracy z policją.

Czego masz prawo oczekiwać od policji ?

Ochrona życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami należy do podstawowych zadań policji (art. 1 pkt. 2 ustawy o policji). Powinnaś wiedzieć, że od interweniujących funkcjonariuszy masz prawo domagać się:

• Podania ci nazwiska i numerów służbowych (to ważne- mogą być świadkami w sprawie);
• Przeprowadzenia z tobą rozmowy na temat zajścia bez obecności sprawcy;
• Zabezpieczenia wszelkich śladów i dowodów popełnienia przestępstwa (podarte ubranie, zniszczone urządzenia i sprzęty, m.in. poprzez zrobienie fotografii mieszkania, doznanych przez ciebie obrażeń);
• Zatrzymania sprawcy jeśli obawiasz się o swoje bezpieczeństwo, gdyż sprawca np. groził, że cię zabije, używał niebezpiecznych narzędzi, posiada broń (art. 15 ust. 1 p. 3 ustawy o policji, mówi, że ma ona prawo zatrzymać osoby stwarzające w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia na czas do 48 godzin);
• Odwiezienia sprawcy, który znajduje się pod wpływem alkoholu do Izby Wytrzeźwień ;
• Wypełnienia tzw. Niebieskiej Karty (A), która służy dokumentowaniu sytuacji stwierdzonej w twoim domu. Pamiętaj, że gdy awantury w twoim domu powtarzają się, policjanci zobowiązani są do wypełniania niebieskiej karty każdorazowo;
• Przekazania Ci Karty „B”, zawierającą informacje o przysługujących ci prawach oraz adresach organizacji i instytucji, w których możesz uzyskać pomoc;
• Zawiezienia cię do lekarza w celu zrobienia obdukcji jeśli masz wyraźne obrażenia lub podejrzenia dotyczące poważnego uszkodzenia ciała;
• Pomocy w zawiezieniu cię do schroniska, rodziców, znajomych - gdzie będziesz bezpieczna.

Jeżeli funkcjonariusze policji odmówią przyjazdu na interwencję lub niewłaściwie ją przeprowadzą, masz prawo złożyć na nich skargę do przełożonego lub nawet złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art. 231 § 1kk, który mówi o niedopełnieniu przez funkcjonariusza obowiązków służbowych i działaniu na szkodę interesu publicznego lub prywatnego.

Powinnaś wiedzieć, o tym, że interweniujący funkcjonariusze są zobowiązani przekazać wypełnione niebieskie karty dzielnicowemu. Dzielnicowy zaś ma obowiązek założenia tzw. teczki zagadnieniowej pt. „Przemoc domowa” i skontaktowania się z twoją rodziną nie później niż w ciągu 7 dni od otrzymania dokumentacji z interwencji. Jest on również zobowiązany do systematycznych wizyt kontrolnych (co najmniej raz w miesiącu). Z każdej wizyty dzielnicowy powinien sporządzić notatkę urzędową. Jeżeli dzielnicowy nie przyjdzie do Twojego domu, zadzwoń z interwencją lub złóż skargę na dzielnicowego do jego przełożonego. Masz prawo domagać się aby dzielnicowy wystąpił z wnioskiem do wydziału dochodzeniowo-śledczego o wszczęcie postępowania przygotowawczego ( § 4 pkt 10 zarządzenia nr 21 KGP z 2002 r.), jeśli np. obawiasz się, że po złożeniu przez ciebie zawiadomienia partner będzie cię zastraszał ( np.: groził pobiciem, odebraniem dzieci). Pamiętaj, jeżeli istnienie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, organy ścigania zobowiązane są wszcząć postępowanie karne. W przypadku odmowy wszczęcia postępowania masz prawo złożyć zażalenie do prokuratora nadrzędnego nad tym, który wydał lub zatwierdził postanowienie. Powinnaś, wiedzieć o tym, że postanowienie o wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania powinnaś dostać w ciągu 6 tygodni od złożenia przez zawiadomienia o przestępstwie. Jeżeli w tym terminie nie otrzymasz żadnej informacji masz prawo złożyć zażalenie do prokuratora nadrzędnego – w przypadku, gdy postępowanie prowadzi prokurator, lub do prokuratora nadzorującego dochodzenie – w przypadku, gdy postępowanie prowadzi policja.

Pamiętaj o swoich prawach

Powinnaś wiedzieć o tym, że w postępowaniu przygotowawczym nie musisz biernie czekać na rozstrzygnięcie w twojej sprawie. Jesteś stroną toczącego się postępowania i przysługują ci określone prawa, z których możesz i powinnaś korzystać aby zwiększyć szanse na ukaranie sprawcy. Masz między innymi prawo do:

• poszanowania twojej godności i prawa do prywatności w trakcie toczącego się postępowania m.in. poprzez zapewnienie ci intymności w czasie przesłuchania, takiego zadawania pytań, które uwzględniałoby stan twoich uczuć potrzeb;
• składania wniosków o przeprowadzenie dowodów, np. o przesłuchanie świadka (art. 315 kpk);
• brania udziału w przeprowadzaniu dowodów, które sama zgłosiłaś lub których nie będzie można powtórzyć na rozprawie (np. w przesłuchaniu świadka, który wyjeżdża później za granicę);
• przeglądania za zgodą prowadzącego postępowanie akt sprawy i robienia z nich odpisów, kserokopii lub notatek (art. 156 par. 5 kpk);
• zgłaszania wniosków o dopuszczenie do innych czynności postępowania (art. 317 kpk). Pamiętaj jednak, że wniosek taki musi dotyczyć konkretnej czynności;
• brania udziału w przesłuchaniu biegłego. Możesz zadawać biegłemu pytania, podnosić zastrzeżenia, np. odnośnie okoliczności powstania urazów na twoim ciele;
• żądania odpisu protokołu czynności w której uczestniczyłaś (art. 157 § 3 kpk);
• podpisując protokół czynności w której uczestniczyłaś, zgłosić zarzuty co do jego treści (np.: w przypadku protokołu przesłuchania świadka uważasz, że jego treść nie uwzględnia wszystkiego co świadek powiedział);
• zastrzeżenia do wiadomości prokuratora i sądu swojego miejsca zamieszkania (gdy np. ze względu na swoje bezpieczeństwo zmuszona byłaś zmienić miejsce pobytu), jeśli obawiasz się użycia przemocy lub groźby bezprawnej wobec ciebie lub osoby bliskiej;
• otrzymania rzetelnej i wyczerpującej informacji na temat toczącego się postępowania;
• odmowy składania zeznań (art. 182&1 ) jako osoba najbliższa- korzystając z tego prawa musisz mieć jednak świadomość, że oznacza to, że twoje wcześniejsze zeznania nie będą brane pod uwagę i jest mniejsza szansa, że sprawca zostanie skazany.

Masz także prawo do:

• korzystania z pomocy pełnomocnika (art. 87 § 1 kpk);
• korzystania ze wsparcia osoby bliskiej lub przedstawicielki/ przedstawiciela organizacji udzielającej ci pomocy podczas przesłuchania (osoba ta nie będzie mogła być jednak świadkiem w twojej sprawie)- musisz się jednak liczyć z odmową prowadzącego postępowanie;
• powiadomienia Cię przez sąd lub prokuratora o zwolnieniu Twojego męża lub partnera z aresztu śledczego (jeżeli został tymczasowo aresztowany) zgodnie z art. 253 § 3 kpk.

Zbieraj dowody, bądź konsekwentna i odwołuj się !

W trakcie prowadzonego dochodzenia organy ścigania mają za zadanie wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, zebrać i zabezpieczyć dowody popełnienia przestępstwa. Policja jednak nie zawsze właściwie zabezpiecza istniejące dowody, zdarza się, że nawet ich nie szuka lub zdaje się w tym zakresie wyłącznie na ciebie. Dlatego też jeśli jeżeli masz taką możliwość staraj się sama zbierać dowody. Pamiętaj, że dowodów świadczących o tym, że Twój mąż lub partner znęca się nad Tobą może by wiele, nie zastanawiaj się które z nich są lepsze, zbieraj wszystkie. Nawet jeśli nie jesteś zdecydowana czy chcesz aby w stosunku do Twojego męża lub partnera zostało wszczęte postępowanie zbieraj dowody i po prostu schowaj je w bezpiecznym miejscu. Zawsze możesz zmienić zdanie a wcześniej zebrane informacje bardzo Ci pomogą.

Jeżeli doznałaś obrażeń ciała zgłoś się do lekarza rodzinnego lub innego specjalisty w przychodni rejonowej. Nie musisz robić obdukcji u lekarza sądowego, to kosztuje. Wystarczy zwykłe zaświadczenie lekarskie i zapis w dokumentacji medycznej stwierdzający, że zgłosiłaś się i doznałaś określonych urazów. W razie wątpliwości prokuratura może powołać biegłego sądowego, który oceni charakter doznanych przez ciebie obrażeń oraz okres na jaki spowodowały one u ciebie niezdolność do pracy. W wypadku poważniejszych uszkodzeń ciała możesz domagać się skierowania ze strony prokuratury do biegłego lekarza sądowego i wówczas to Skarb Państwa poniesie koszty wykonania obdukcji.
Domagaj się aby policja za każdym razem wypełniała Niebieskie Karty. Stanowią one ważny dowód w sprawie.
Prowadź własny kalendarz , w którym będziesz zapisywała daty wszystkich incydentów, świadków, którzy mogą potwierdzić twoją wersję, osoby którym się skarżyłaś, interwencje policji.
Nie zapomnij o sąsiadach, znajomych, osobach, które widziały ślady pobicia na Twoim ciele, słyszały krzyki lub którym tylko opowiadałaś o stosowanej w stosunku do Ciebie przemocy domowej, rozmawiaj z nimi na ten temat, a będzie większe prawdopodobieństwo, że nie odmówią zeznań.
Nagrywaj awantury, groźby i inne wypowiedzi sprawcy świadczące o znęcaniu się psychicznym.
Jeżeli posiadasz aparat fotograficzny lub ma go Twój sąsiad lub znajomy, koniecznie sfotografuj ślady zniszczeń w mieszkaniu, podarte ubranie oraz obrażenia, których doznałaś.

Pamiętaj, twoja konsekwencja i wytrwałość oraz współpraca z policją zwiększa szanse na to, że sprawca przemocy zostanie pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Nie ufaj sprawcy. Jak pokazuje doświadczenie wielu związków, w których występowała przemoc ma ona charakter cykliczny, a poczucie bezkarności u sprawcy zwiększa prawdopodobieństwo, że akty przemocy będą się powtarzały. Dlatego walcz wytrwale i do końca o należne ci prawa do bezpieczeństwa osobistego i życia wolnego od przemocy.

Wersja do druku